Tổng số lượt xem trang

Thứ Năm, 10 tháng 3, 2011

NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ GHÉP TIM

Từ HEART TRANSPLANTATION,  Wikipedia.


Ghép tim là phẫu thuật ghép thực hiện trên bệnh nhân suy tim giai đoạn cuối hay bị bệnh động mạch vành nặng. Hầu hết là lấy tim còn hoạt động từ người hiến tặng cơ quan mới chết (ghép cùng loài từ xác chết, cadaveric allograft) và ghép vào bệnh nhân. Tim bệnh nhân được lấy đi (ghép đúng chỗ, orthotopic procedure) hoặc, ít gặp hơn, được giữ lại để hỗ trợ cho tim ghép (ghép khác chỗ, heterotopic procedure); cả hai là các giải pháp vẫn còn tranh luận cho việc kéo dài cuộc sống yếu ớt của con người. Hiện nay, thời gian sống thêm sau mổ trung bình khoảng 15 năm.


Ca ghép tim người đầu tiên trên thế giới do Christiaan Barnard thực hiện vào ngày 3 tháng 12 năm 1967 ở Cape Town, Nam Phi ở bệnh nhân tên là Louis Washkansky. Tại Mỹ lần ghép tim đầu tiên thành công xảy ra ở Maimonides Medical Center. Toàn thế giới có 3.500 ca ghép tim mỗi năm; có khoảng 800.000 bệnh nhân suy tim độ IV cần quả tim mới. Sự khác biệt này đã thúc đẩy việc nghiên cứu sử dụng tim không phải của người từ 1993. Hiện nay có thể lấy tim từ giống loài khác (ghép khác loài, xenograft), hoặc ghép tim nhân tạo (man-made artificial heart) dù tác động của 2 thủ thuật này kém thành công hơn ghép cùng loài. Các kỷ sư muốn giải quyết các tồn tại với các lựa chọn công nghiệp trong vòng 15 năm tới.


Chống chỉ định


Một số bệnh nhân không thích hợp cho ghép tim, đặc biệt nếu đang chịu đựng những bệnh về tuần hoàn khác không liên quan đến tim. Những tình huống sau có thể làm tăng biến chứng khi ghép tim:


- Bệnh lý thận, phổi hoặc gan.


- Tiểu đường lệ thuộc insulin có rối loạn chức năng cơ quan khác.


- Bệnh nặng khó sống không liên quan đến suy tim.


- Cao áp mạch máu phổi.


- Mới mắc bệnh huyết khối thuyên tắc.


- Tuổi quá 60 (có khác nhau giữa các trung tâm ghép tim)


- Lạm dụng rượu, thuốc lá hoặc ma túy.


Các thủ thuật


Trước mổ


Ghép tim tiêu chuẩn bắt đầu với tim người cho ở người cho mới vừa chết hay chết não, còn gọi là xác chết tim còn đập (beating heart cadaver). Bệnh nhân muốn ghép tim liên hệ với nhân viên điều phối và được hướng dẫn nhập viện để được đánh giá cho cuộc mổ và cấp thuốc trước mổ. Cùng lúc tim được lấy đi từ người cho và được thăm dò bởi một nhóm phẫu thuật viên xem có thích hợp để ghép không. Có khi không thích hợp. Bệnh nhân muốn ghép phải vượt qua các trắc nghiệm thể chất, tâm lý và cảm xúc để chắc rằng có sức khỏe tâm thần tốt và sử dụng tốt tim mới. Bệnh nhân cũng được cho thuốc ức chế miễn dịch để hệ miễn dịch không thải trừ tim mới.




Lúc mổ


Khi tim người cho vượt qua thẩm tra, bệnh nhân được đưa vào phòng mổ và được gây mê toàn bộ. Cả ghép đúng chỗ hay ghép khác chỗ đều được theo dõi, tùy vào điều kiện của bệnh nhân và tim người cho.


Ghép đúng chỗ


Cắt xương ức trên đường giữa bộc lộ trung thất. Mở màng tim, phẫu tích các mạch máu lớn và bệnh nhân được nối với máy tim phổi nhân tạo (cardiopulmonary bypass). Tim hư được lấy đi bằng cách cắt các mạch máu lớn và một phần tâm nhĩ trái. Không cắt các tĩnh mạch phổi; phần tròn chứa các tĩnh mạch phổi được giữ lại đúng vị trí. Tim người cho được xén cho khít với phần còn lại của tâm nhĩ trái của bệnh nhân và các mạch máu lớn được khâu lại đúng vị trí. Tim mới được tái khởi động, bệnh nhân được tách khỏi máy tim phổi nhân tạo và đóng lại khoang ngực.




Sơ đồ minh họa vị trí tim người cho trong ghép tim đúng chỗ (orthotopic procedure). Ghi nhận tâm nhĩ trái và các mạch máu lớn của người nhận được giữ lại đúng vị trí ở phía sau ra sao.




Ghép khác chỗ


Tim bệnh nhân không lấy đi trước khi ghép tim người cho. Tim mới được đặt sao cho các buồng tim và các mạch máu của cả 2 tim có thể thông nhau để tạo nên một quả tim đôi. Thủ thuật này có thể làm cho tim bệnh nhân có cơ hội phục hồi, và nếu tim người cho bị hỏng (ví dụ như thải ghép), nó có thể được lấy đi, cho phép tim bệnh nhân làm việc trở lại. Ghép khác chỗ chỉ dùng trong trường hợp tim người cho không đủ mạnh để tự hoạt động (do cơ thể bệnh nhân to hơn người cho, người cho có tim yếu, hoặc bệnh nhân bị cao áp phổi).


Hậu phẫu




Bệnh nhân được đưa vào ICU để hồi sức. Khi tỉnh lại sẽ được chuyển đến một đơn vị đặc biệt để phục hồi chức năng. Lưu lại bệnh viện bao lâu tùy tình trạng sức khỏe tổng quát, tùy tim mới hoạt động tốt ra sao, và khả năng chăm sóc tim mới. Bác sĩ thích chế độ cho xuất viện sớm để tránh nguy cơ nhiễm trùng bệnh viện (1-2 tuần nếu không có biến chứng). Sau xuất viện bệnh nhân phải tái khám định kỳ và tập luyện phục hồi. Họ cũng cần được hỗ trợ tinh thần. Số lần tái khám sẽ giảm dần theo thời gian khi bệnh nhân điều chỉnh được với tim ghép. Bệnh nhân phải duy trì thuốc ức chế miễn dịch để tránh khả năng thải ghép. Vì dây thần kinh phế vị bị cắt lúc mổ, tim mới sẽ luôn đập khoảng 100 lần mỗi phút ngoại trừ dây X mọc ra lại.


Bệnh nhân được theo dõi để phát hiện cơ thể thải ghép tim, bằng cách sinh thiết thường xuyên hay thử một loại test máu gene expression là AlloMap Molecular Expression Testing. Thường sinh thiết tim thực hiện ngay sau ghép, còn AlloMap blood test khi bệnh nhân ổn định. Chuyển từ sinh thiết sang AlloMap sớm khoảng 55 ngày sau ghép.


Ghép ‘cơ quan sống’


Các bác sĩ đã làm nên lịch sử vào tháng 2 năm 2006 tại Bad Oeynhausen Clinic, Phẫu thuật Ngực và Tim mạch, Germany, khi ghép thành công một quả tim đập cho bệnh nhân. Bình thường tim người cho được tiêm potassium chloride để làm ngưng đập, trước khi lấy đi khỏi cơ thể người cho và đóng gói trong thùng đá để bảo quản. Đá lạnh có thể giữ tim được tươi tối đa 4 đến 6 tiếng với chất bảo quản chuyên biệt, tùy vào điều kiện ban đầu.

Thay vì làm lạnh tim, cách thức mới là giữ tim ở nhiệt độ cơ thể và nối với một máy đặc biệt gọi là Organ Care System, cho phép tim tiếp tục đập với máu có oxygen chảy qua tim. Điều này giúp giữ tim trong điều kiện thích hợp dài hơn các phương pháp truyền thống.


Biến chứng


Các biến chứng sau mổ gồm nhiễm trùng, nhiễm độc máu, thải ghép cơ quan cũng như các tác dụng phụ của thuốc ức chế miễn dịch. (Vì tim ghép thuộc cơ thể khác, hệ miễn dịch người nhận có thể thải trừ nó). Thuốc ức chế miễn dịch làm giảm nguy cơ này nhưng có thể có các tác động ngoại ý như tăng nhiễm khuẩn hay độc tính cho thận.


Tiên lượng


Tùy loại thủ thuật ghép. Với cách ghép đúng chỗ, tiên lượng bệnh nhân ghép tim tăng lên sau 20 năm qua, và từ 5 tháng 6 năm 2009, tỉ lệ sống thêm như sau:


- 1 năm : 88% (nam), 77,2% (nữ)


- 3 năm : 79,3% (nam), 77,2% (nữ)


- 5 năm : 73,1% (nam), 67,4% (nữ)


Trong một nghiên cứu vào tháng 11 năm 2008 của chính phủ Mỹ do Dr. Eric Weiss của Đại học Y khoa Johns Hopkins thực hiện, thấy rằng tim ghép hoạt động tốt hơn khi ghép cùng phái (nam cho nam, nữ cho nữ). Tuy nhiên, do hiện trạng thiếu hụt tim người cho, điều này không luôn khả thi.

Vấn đề tài chánh

Chi phí tiêu chuẩn  trong năm đầu (gồm phẫu thuật, nằm viện, xét nghiệm, thuốc men) khoảng 787.700US$ (2008).

Không có nhận xét nào :