SARCOPENIA in Elderly People and US

 

Siêu âm cơ đánh giá hội chứng thiếu cơ (Sarcopenia) ở người cao tuổi bằng cách đo lường cả khối lượng cơ (định lượng) lẫn chất lượng cơ (định tính) ngay tại giường.

Các chỉ số siêu âm chính

• Độ dày cơ (Muscle Thickness - MT): Đo khoảng cách vuông góc giữa mạc cơ nông và mạc cơ sâu. Độ dày cơ giảm trực tiếp phản ánh tình trạng teo cơ (atrophy) do lão hóa hoặc ít vận động.

• Diện tích mặt cắt ngang (Cross-Sectional Area - CSA): Thường đo trên mặt cắt ngang của cơ thẳng đùi (RF-CSA). Chỉ số này tương quan chặt chẽ với tổng khối lượng cơ tứ chi (ASM) đo bằng DXA hoặc BIA.

• Độ hồi âm cơ (Echo Intensity - EI / Grayscale Density): Cơ khỏe mạnh có hồi âm kém. Khi xảy ra thoái hóa mỡ (myosteatosis) hoặc xơ hóa mô cơ ở người già, độ hồi âm sẽ tăng lên khiến mô cơ trở nên sáng hơn.

• Góc hướng sợi cơ (Pennation Angle - PA): Là góc tạo bởi các bó cơ và màng gân. Góc hướng sợi cơ giåm là dấu hiệu giảm lực cơ và suy thoái cấu trúc cơ.

Kỹ thuật và vị trí siêu âm tiêu chuẩn

Vị trí khảo sát được ưu tiên là nhóm cơ tứ đầu đùi (đặc biệt là Cơ thẳng đùi - Rectus Femoris và Cơ rộng giữa - Vastus Intermedius), do đây là nhóm cơ chịu lực chính và giảm khối lượng nhanh nhất khi người cao tuổi nằm lâu hoặc suy dinh dưỡng.

1. Chuẩn bị: Người bệnh nằm ngửa thả lỏng hoàn toàn hai chân (hoặc ngồi tựa lưng nhẹ).

2. Xác định vị trí: Đặt đầu dò tại vị trí giữa đùi hoặc 2/3 đường nối từ gai chậu trước trên đến bờ trên xương bánh chè.

3. Thao tác: Dùng đầu dò thẳng tần số cao (Linear probe 7.5–12 MHz). Người thực hiện phủ lớp gel siêu âm đủ dày và đặt đầu dò nhẹ nhàng, không ấn mạnh để tránh làm đè bẹp mô cơ làm sai lệch độ dày.

Phân tích Độ hồi âm (Echo Intensity - EI) trên ảnh siêu âm thang xám (Grayscale) là phương pháp để đánh giá chất lượng cơ và tình trạng thâm nhiễm mỡ trong cơ (Myosteatosis) ở người cao tuổi.

Nguyên lý cơ bản: Mô cơ khỏe mạnh chứa nhiều nước và protein nên có hồi âm kém. Khi người già bị thoái hóa cơ, mô mỡ và mô xơ thay thế các sợi cơ sẽ phản xạ sóng âm mạnh hơn, khiến mô cơ trở nên tăng hồi âm.

Phương pháp 1: Phân tích định lượng bằng phần mềm (ImageJ)

Đây là phương pháp chuẩn trong nghiên cứu và lâm sàng, chuyển đổi độ sáng của hình ảnh thành chỉ số số học trên thang xám từ 0 (đen hoàn toàn) đến 255 (trắng hoàn toàn).

Quy trình 4 bước thực hiện:

1. Chuẩn hóa thông số máy siêu âm (Bắt buộc):

• Để so sánh được giữa các bệnh nhân hoặc theo dõi tiến triển, các thông số máy phải giữ cố định tuyệt đối: Gain (Độ phóng đại), Dynamic Range (Dải động), Depth (Độ sâu), Focus (Tiêu điểm) và TGC (Bù nhiệt độ áp điện).

2. Thu nhận hình ảnh:

• Cắt ngang nhóm cơ mục tiêu (ví dụ: Cơ thẳng đùi -Rectus Femoris). Thao tác đầu dò nhẹ nhàng, tránh không đè ép làm thay đổi mật độ mô. Xuất file định dạng không nén (DICOM hoặc TIFF).

3. Phân tích trên phần mềm ImageJ (Miễn phí từ NIH):

• Mở file ảnh trong ImageJ -------> Chuyển chế độ ảnh về 8-bit Grayscale.

• Dùng công cụ Freehand Selection để khoanh vùng quan tâm (ROI - Region of Interest): Vẽ sát viền trong của cơ, loại bỏ màng bao cơ (fascia) và bóng xương vì chúng có độ sáng rất cao làm lệch kết quả.

• Chọn Analyze -------'>Measure để lấy giá trị Mean Gray Value (Giá trị trung bình thang xám chính là chỉ số EI).

4. Hiệu chỉnh theo độ dày mỡ dưới da (Subcutaneous Fat Thickness - SFT):

• Lớp mỡ dưới da dày sẽ làm suy giảm chùm tia siêu âm trước khi đến mô cơ bên dưới. Nếu lớp mỡ dưới da > 0,5 cm cần áp dụng công thức hiệu chỉnh EI dựa trên độ dày mỡ dưới da để tránh kết quả EI bị thấp giả tạo.

Phương pháp 2: Đánh giá bán định lượng theo Thang điểm Heckmatt

Nếu không có phần mềm chuyên dụng, bác sĩ siêu âm có thể đánh giá nhanh chất lượng cơ ngay tại giường dựa trên Thang điểm Heckmatt (Heckmatt Scale):

Giá trị lâm sàng ở người cao tuổi

• Phát hiện Béo phì thiếu cơ (Sarcopenic Obesity): Nhiều người già có thể trạng mập mạp, khối lượng cơ đo được trên siêu âm (độ dày/diện tích) chưa giảm nhiều, nhưng chỉ số EchoIntensity ( EI ) tăng cao. Điều này phản ánh cơ đã bị "rỗng" và thay thế bằng mỡ.

• Dự báo nguy cơ té ngã và yếu cơ: Chỉ số EI cao tương quan thuận với sự giảm lực co cơ tối đa, giảm tốc độ đi bộ và tăng nguy cơ té ngã, độc lập với khối lượng cơ.