Bệnh gan do rượu trên siêu âm thường tiến triển qua 3 giai đoạn chính với các hình ảnh SA đặc trưng sau:
1. Giai đoạn Gan nhiễm mỡ (Fatty Liver)
Đây là biểu hiện sớm và phổ biến nhất. Trên siêu âm sẽ thấy:
- Nhu mô gan sáng (Hyperechoic): Độ hồi âm (echogenicity) của nhu mô gan tăng lên, sáng hơn hẳn so với nhu mô thận hoặc lách kế cận.
- Giảm hút âm vùng sâu (Deep acoustic attenuation): Do mỡ hấp thụ sóng âm, càng đi xuống sâu tín hiệu âm càng mờ, khó quan sát các cấu trúc ở sâu.
- Xoá mờ các cấu trúc mạch máu: Các đường bờ của hệ tĩnh mạch cửa và tĩnh mạch gan bị che lấp hoặc nhìn không rõ do sự tăng âm của nhu mô xung quanh.
- Gan to: Kích thước gan thường tăng lên, bờ gan tù.
2. Giai đoạn Viêm gan do rượu (Alcoholic Hepatitis)
Giai đoạn này hình ảnh siêu âm thường không đặc hiệu và có thể đan xen với gan nhiễm mỡ:
- Nhu mô gan có thể tăng âm (nếu nhiễm mỡ chiếm ưu thế) hoặc giảm âm nhẹ và thô do tình trạng phù nề tế bào gan.
- Gan to và đau: Thường kèm theo dấu hiệu lâm sàng là bệnh nhân đau khi ấn đầu dò siêu âm lên vùng gan.
- Phù nề thành túi mật: Thành túi mật có thể dày lên (dạng 2 viền) do phản ứng viêm lan tỏa hoặc giảm albumin máu, dù túi mật không bị viêm.
3. Giai đoạn Xơ gan do rượu (Alcoholic Cirrhosis)
Đây là giai đoạn muộn, cấu trúc gan bị thay đổi hoàn toàn:
- Bờ gan gồ ghề (Nodular surface): Đường bờ gan không còn đều đặn mà có hình răng cưa hoặc gợn sóng do các nốt tái tạo và dải xơ. (Dấu hiệu này nhìn rõ nhất khi có dịch báng bao quanh).
- Hình thái thay đổi: Phì đại thùy đuôi (Caudate lobe) và phân thùy bên của thùy trái, trong khi thùy phải thường teo nhỏ.
- Nhu mô gan thô, không đều: Cấu trúc hạt thô, có thể quan sát thấy các nốt tái tạo nhỏ (đặc trưng của xơ gan vi nốt do rượu).
-
Dấu hiệu tăng áp lực tĩnh mạch cửa:
- Đường kính tĩnh mạch cửa giãn rộng (> 13mm).
- Lách to (Splenomegaly).
- Có dịch báng (Ascites) trong ổ bụng (vùng hạ sườn, hố chậu hoặc xung quanh gan/lách).
- Xuất hiện các tuần hoàn bàng hệ (như tái thông tĩnh mạch rốn).
- Siêu âm Doppler: Tốc độ dòng chảy tĩnh mạch cửa giảm, hoặc đảo ngược dòng chảy (hepatofugal flow).
Lưu ý lâm sàng: Siêu âm rất nhạy để phát hiện gan nhiễm mỡ và xơ gan muộn, nhưng không thể phân biệt tuyệt đối giữa gan nhiễm mỡ do rượu và gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD/MASLD) nếu chỉ dựa vào hình ảnh đơn thuần. Cần kết hợp với tiền sử uống rượu của bệnh nhân và các xét nghiệm máu (như tỷ lệ AST/ALT > 2, GGT tăng cao).
Siêu âm đàn hồi mô gan (Liver Elastography – bao gồm FibroScan® hay 2D-SWE) có giá trị cao cho bệnh gan do rượu.
Nếu siêu âm 2D thông thường chỉ nhìn thấy "hình thái" (gan sáng hay gan thô) thì siêu âm đàn hồi sẽ "sờ" để đo trực tiếp độ cứng (độ xơ hóa) của gan một cách định lượng bằng đơn vị kiloPascal (kPa).
Dưới đây là những đặc điểm và lưu ý khi làm siêu âm đàn hồi đối với bệnh gan do rượu:
1. Phân độ xơ hóa gan rõ ràng (F0 đến F4)
Thay vì đoán dựa vào độ thô của nhu mô, siêu âm đàn hồi cung cấp các ngưỡng cắt (cut-off) để phân biệt giai đoạn tổn thương cấu trúc gan do rượu:
- F0 - F1 (Không hoặc xơ hóa nhẹ): Thường < 6.0 - 7.0 kPa. Gan vẫn còn độ đàn hồi tốt, tổn thương có thể đảo ngược hoàn toàn nếu ngưng rượu.
- F2 (Xơ hóa có ý nghĩa): Ngưỡng dao động khoảng 7.0 - 7.5 kPa. Các dải xơ bắt đầu lan ra từ khoảng cửa.
- F3 (Xơ hóa nặng): Khoảng 8.0 - 9.5 kPa. Mạng lưới xơ dày đặc, tiệm cận ranh giới xơ gan.
- F4 (Xơ gan): Chỉ số vọt lên cao (thường > 11 - 12.5 kPa, thậm chí có nghiên cứu ghi nhận trên 16-19 kPa tùy dòng máy). Cấu trúc gan mất tính đàn hồi hoàn toàn.
2. Ưu điểm SA đàn hồi đối với gan rượu
Độ nhạy US Elasto gan rượu- Độ nhạy cao với xơ gan vi nốt: Tổn thương gan do rượu giai đoạn đầu tạo ra các nốt tái tạo rất nhỏ (vi nốt), siêu âm 2D thông thường rất dễ bỏ sót hoặc chỉ đọc là "nhu mô thô nhẹ". Siêu âm đàn hồi phát hiện ra độ cứng tăng lên từ rất sớm.
- Theo dõi sự phục hồi: Khi bệnh nhân cai rượu hoàn toàn, chỉ số kPa giảm xuống qua các lần kiểm tra định kỳ (6 tháng - 1 năm) là minh chứng rõ nhất cho thấy tế bào gan đang phục hồi và giảm phản ứng viêm.
Cạm bẫy quan trọng: Hiện tượng "Tăng giả tạo" do viêm cấp
Đối với bệnh gan do rượu, cần đặc biệt lưu ý bối cảnh lâm sàng vì rất dễ đọc sai kết quả do hiện tượng gan tăng độ cứng giả:
Độ cứng của gan (kPa) = Xơ hóa thực thể + Tình trạng viêm phù nề cấp tính.
- Nếu bệnh nhân đang trong một đợt Viêm gan do rượu cấp (men gan AST, ALT tăng gấp vài lần bình thường, vùng gan đau tức), áp lực nội tại trong gan tăng lên do các tế bào bị phù nề và ứ mật.
- Lúc này, máy SA sẽ ghi nhận gan rất cứng và cho ra chỉ số kPa rất cao (có thể vọt lên ngưỡng F4 - xơ gan). Tuy nhiên, đây là "cứng do sưng phù" chứ không phải "cứng do sẹo xơ".
Không nên làm siêu âm đàn hồi gan ngay lúc bệnh nhân đang cấp cứu vì viêm gan rượu cấp hoặc men gan đang quá cao. Nên ưu tiên điều trị ổn định đợt cấp, hạ men gan và cho bệnh nhân ngưng rượu vài tuần rồi mới thực hiện đo đàn hồi để có kết quả xơ hóa chính xác nhất.
Không có nhận xét nào :
Đăng nhận xét