Siêu âm định lượng đánh giá MASLD

 Bản chất của siêu âm định lượng chính là loại bỏ yếu tố "nhìn bằng mắt và đoán" thay vào đó máy sẽ dùng các thuật toán vật lý để đo đạc và trả về con số cụ thể.

Hai thông số quan trọng nhất hiện nay để đánh giá toàn diện một ca MASLD (gan nhiễm mỡ không do rượu) bao gồm: Định lượng mỡ (CAP/ATI) và Định lượng xơ hóa (Độ cứng - Stiffness).

Dưới đây là cách hoạt động và bộ tiêu chuẩn phân độ bằng số liệu cụ thể:

1. Định lượng mỡ bằng kỹ thuật đo hệ số giảm âm

Tùy thuộc vào hãng máy siêu âm, công nghệ này có tên là CAP (Controlled Attenuation Parameter - trên máy FibroScan) hoặc ATI (Attenuation Imaging - trên các dòng máy siêu âm cao cấp của Canon, GE, Siemens...). Máy sẽ đo mức độ tiêu hao (giảm âm) của chùm sóng âm khi đi qua các giọt mỡ.

Bảng phân độ nhiễm mỡ định lượng (Giá trị tham chiếu CAP)

Đơn vị đo là decibel trên mét (dB/m). Chỉ số này càng cao, gan nhiễm mỡ càng nặng:

Chỉ số CAP (dB/m)	Tương đương độ nhiễm mỡ	Tỷ lệ tế bào gan tích mỡ
< 248	S0: Bình thường	Dưới 5%
248 – 268	S1: Nhiễm mỡ Nhẹ	5% – 33%
268 – 280	S2: Nhiễm mỡ Vừa	34% – 66%
> 280	S3: Nhiễm mỡ Nặng	Trên 66%

2. Định lượng xơ hóa bằng Siêu âm đàn hồi mô (Shear Wave Elastography)

Nhiễm mỡ lâu ngày sẽ dẫn đến tổn thương tế bào gan và hình thành các dải xơ. Máy siêu âm sẽ phát ra một xung lực để tạo ra sóng biến dạng (shear wave) chạy ngang trong mô gan.

• Nếu gan mềm (bình thường), sóng chạy chậm.

• Nếu gan cứng (xơ hóa), sóng chạy nhanh.

Đơn vị đo có thể hiển thị bằng vận tốc (m/s) hoặc áp lực (kPa).

Bảng phân độ xơ hóa gan (Metavir Score)

Dưới đây là bảng điểm chuẩn để đánh giá giai đoạn xơ hóa ở bệnh nhân MASLD (Lưu ý: trị số cắt kPa có thể thay đổi nhẹ tùy theo dòng máy FibroScan hay 2D-SWE của các hãng):

Độ cứng gan (kPa)	Vận tốc (m/s)	Phân độ Metavir	Ý nghĩa lâm sàng
< 6.0	< 1.4	F0 / F1	Không xơ hóa hoặc xơ hóa nhẹ quanh mạch máu.
6.0 – 8.0	1.4 – 1.6	F2	Xơ hóa có ý nghĩa (bắt đầu hình thành các dải xơ lan ra ngoài).
8.0 – 12.0	1.6 – 2.0	F3	Xơ hóa nặng (các dải xơ nối với nhau thành cầu nối cấu trúc).
> 12.0	> 2.0	F4	Xơ gan (cấu trúc gan bị đảo lộn hoàn toàn).

3. Bản đồ màu định lượng (B-mode kết hợp Màu)

Trên các dòng máy siêu âm hiện đại, tính năng định lượng không chỉ cho ra một con số mà còn hiển thị dưới dạng Bản đồ màu (Color Map) đè lên hình ảnh 2D:

• Với đo mỡ (ATI): Vùng nào có hệ số giảm âm đồng đều sẽ hiện màu xanh lục ổn định, giúp bác sĩ tránh chọn vào các mạch máu lớn hay bóng cản của sườn, đảm bảo kết quả đo chính xác nhất.

• Với đo xơ hóa (Elastography): Máy hiển thị một thang màu từ xanh dương (mô mềm) đến đỏ/vàng (mô cứng). Nếu vùng gan nhiễm mỡ đã chuyển sang viêm hoặc xơ, bản đồ màu sẽ lốm đốm các mảng màu ấm (vàng/đỏ) thể hiện mô gan đang bị mất độ đàn hồi.

Ưu điểm vượt trội: Sự kết hợp giữa siêu âm B-mode, đo mỡ (dB/m) và đo độ cứng (kPa) trong cùng một lần khám giúp bệnh nhân MASLD theo dõi chính xác phác đồ điều trị (chế độ ăn, tập luyện, thuốc) xem lượng mỡ có giảm đi hay độ cứng của gan có được cải thiện theo thời gian hay không – điều mà siêu âm mắt thường không bao giờ làm được.